هر سال با نزدیکشدن به پاییز، خیلی از افراد یک اتفاق مشترک را تجربه میکنند: بعد از حمام موهای بیشتری روی حوله میبینند، برس مو زودتر از همیشه پر میشود و تعداد تارهای مو روی بالش یا کف حمام بیشتر به چشم میآید. در چنین شرایطی معمولاً دو سؤال مطرح میشود: «آیا این میزان ریزش مو طبیعی است؟» و «آیا مصرف بیوتین یا زینک میتواند به کاهش ریزش موی فصلی کمک کند؟»
پاسخ کوتاه این است که افزایش موقت ریزش مو در بعضی افراد میتواند با الگوی فصلی چرخه رشد مو مرتبط باشد؛ اما هر ریزشی که در پاییز یا بهار اتفاق میافتد، الزاماً «ریزش موی فصلی» نیست. از طرف دیگر، بیوتین و زینک زمانی بیشترین احتمال اثرگذاری را دارند که بدن واقعاً با کمبود این ریزمغذیها روبهرو باشد.
در ادامه، بر اساس شواهد علمی موجود بررسی میکنیم که ریزش موی فصلی چیست، چگونه میتوان آن را از انواع مهمتر ریزش مو تشخیص داد و بیوتین و زینک واقعاً چه نقشی در سلامت مو دارند.
ریزش موی فصلی چیست و چرا در بعضی فصلها بیشتر میشود؟
چرخه رشد مو در تمام طول سال کاملاً ثابت نیست. برخی مطالعات انجامشده روی چرخه مو نشان دادهاند که تعداد موهای قرارگرفته در فاز استراحت یا «تلوژن» میتواند در طول سال تغییر کند.
در یکی از مطالعات شناختهشده روی ۸۲۳ زن، بیشترین نسبت موهای تلوژن در تابستان مشاهده شد و یک اوج کوچکتر نیز در فصل بهار دیده شد. مطالعات قدیمیتر نیز وجود نوعی الگوی سالانه در چرخه رشد و ریزش مو را گزارش کردهاند. با این حال، علت دقیق این تغییرات فصلی هنوز بهطور کامل مشخص نیست و نباید هر افزایش ریزش مو در پاییز یا بهار را صرفاً به تغییر فصل نسبت داد.
نکته مهم این است که ورود مو به فاز تلوژن و جداشدن نهایی آن از پوست سر همزمان اتفاق نمیافتد. به همین دلیل، تغییر در چرخه مو ممکن است مدتی بعد به شکل افزایش موهای ریختهشده روی برس، بالش یا هنگام حمامکردن دیده شود.
بنابراین، شواهد علمی از وجود نوعی تغییر فصلی در چرخه مو حمایت میکنند، اما شدت و زمان آن در همه افراد یکسان نیست.
چرخه رشد مو؛ از آناژن تا ریزش طبیعی
برای درک بهتر ریزش موی فصلی، ابتدا باید با چرخه طبیعی رشد مو آشنا شویم. هر فولیکول مو چرخهای مستقل دارد و همه موهای سر همزمان رشد نمیکنند یا نمیریزند.
فاز آناژن؛ مرحله رشد فعال
آناژن طولانیترین مرحله چرخه مو است. در این دوره، فولیکول فعال است و تار مو به رشد خود ادامه میدهد. موهای سر میتوانند چندین سال در این مرحله باقی بمانند.
فاز کاتاژن؛ مرحله گذار
کاتاژن یک مرحله کوتاه میان رشد و استراحت است. در این دوره فعالیت فولیکول کاهش پیدا میکند و مو برای ورود به مرحله بعد آماده میشود.
فاز تلوژن؛ مرحله استراحت
در مرحله تلوژن، رشد فعال تار مو متوقف شده است. پس از طی این مرحله، موی قدیمی در فرایند ریزش یا اگزوژن از پوست سر جدا میشود و چرخه جدید میتواند آغاز شود.
در حالت طبیعی، بخشی از موهای سر همیشه در مرحله تلوژن قرار دارند. به همین دلیل، دیدن تعدادی تار مو هنگام شستوشو یا شانهکردن بهتنهایی نشانه بیماری نیست.
ریختن چند تار مو در روز طبیعی است؟
بهطور معمول، ریزش حدود ۵۰ تا ۱۰۰ تار مو در روز بخشی از چرخه طبیعی مو در نظر گرفته میشود. البته شمارش دقیق موهای ریختهشده در خانه معیار کاملاً قابل اعتمادی نیست؛ زیرا تعداد موهایی که مشاهده میکنید به عواملی مانند طول مو، دفعات شستوشو و شانهکردن بستگی دارد.
برای مثال، فردی که هر چند روز یکبار موهایش را میشوید ممکن است هنگام حمام تعداد زیادی تار مو را بهطور همزمان ببیند، بدون اینکه الزاماً ریزش غیرطبیعی داشته باشد.
در ریزش موی فصلی، افزایش ریزش معمولاً:
بهصورت منتشر در سراسر سر دیده میشود؛
محدود به یک ناحیه مشخص نیست؛
با ایجاد ناگهانی لکههای کاملاً بدون مو همراه نیست؛
موقتی است؛
و معمولاً باعث عقبرفتن پیشرونده خط رویش مو نمیشود.
با این حال، اگر افزایش ریزش شدید باشد، ادامه پیدا کند یا با کاهش محسوس تراکم مو همراه شود، نباید بدون بررسی آن را به تغییر فصل نسبت داد.
ریزش موی فصلی را با این انواع ریزش مو اشتباه نگیرید
پیش از خرید مکمل، بهتر است مشخص شود که واقعاً با چه نوع ریزش مویی روبهرو هستید. بیوتین یا زینک نمیتوانند علت همه انواع ریزش مو را برطرف کنند.
تلوژن افلوویوم
تلوژن افلوویوم نوعی افزایش ریزش منتشر مو است که میتواند چند ماه پس از یک عامل محرک ظاهر شود. بیماری همراه با تب، جراحی، زایمان، استرس شدید، کاهش وزن قابلتوجه و برخی کمبودهای تغذیهای از عوامل احتمالی آن هستند.
در بسیاری از موارد، با برطرفشدن عامل زمینهای، ریزش بهتدریج کاهش پیدا میکند. اگر ریزش طولانی شود یا علت مشخصی نداشته باشد، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ریزش موی آندروژنتیک یا ارثی
ریزش موی آندروژنتیک معمولاً با نازکشدن تدریجی و الگودار موها همراه است. در مردان ممکن است عقبرفتن خط رویش یا کاهش تراکم در ناحیه فرق و تاج سر دیده شود. در زنان نیز معمولاً پهنترشدن فرق سر و کاهش تدریجی تراکم مو بیشتر جلب توجه میکند.
برخلاف افزایش موقت ریزش مو، این نوع ریزش معمولاً روندی پیشرونده دارد و به ارزیابی و درمان اختصاصی نیاز دارد.
آلوپسی آرهآتا یا ریزش موی سکهای
در آلوپسی آرهآتا، مو ممکن است بهطور ناگهانی در یک یا چند ناحیه مشخص بریزد و لکههای گرد یا بیضی بدون مو ایجاد شود. این بیماری با ریزش موی فصلی متفاوت است و باید توسط پزشک بررسی شود.
ریزش ناشی از کمبودهای تغذیهای یا بیماریهای زمینهای
کمبود آهن، دریافت ناکافی پروتئین، برخی کمبودهای ریزمغذی و اختلالات تیروئید میتوانند با ریزش یا نازکشدن مو همراه باشند. به همین دلیل، اگر ریزش مو شدید یا طولانی است، پیدا کردن علت اهمیت بیشتری از شروع خودسرانه یک مکمل دارد.
بیوتین چیست و چه ارتباطی با سلامت مو دارد؟
بیوتین یا ویتامین B7 یکی از ویتامینهای محلول در آب است و در فرایندهای متابولیک بدن نقش دارد. این ویتامین برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است و کمبود واقعی آن میتواند با علائمی از جمله نازکشدن یا ریزش مو همراه باشد.
با این حال، یک نکته مهم درباره بیوتین وجود دارد: کمبود بیوتین در افراد سالمی که رژیم غذایی متنوع و متعادل دارند، نسبتاً نادر است.
به همین دلیل، وجود بیوتین در بسیاری از مکملهای «پوست، مو و ناخن» به این معنا نیست که مصرف دوز بالای آن برای هر فردی که دچار ریزش مو شده، الزاماً مؤثر است.
شواهد علمی موجود از مصرف روتین دوزهای بالای بیوتین برای همه افراد مبتلا به ریزش مو حمایت قوی نمیکنند. بیشترین منطق برای مصرف مکمل بیوتین زمانی وجود دارد که کمبود واقعی یا شرایط مستعدکننده کمبود مطرح باشد.
بنابراین، اگر فردی سطح کافی بیوتین داشته باشد، مصرف مقدار بیشتر الزاماً به معنای رشد سریعتر یا پرپشتترشدن مو نیست.
این موضوع تفاوت مهمی میان «ضروریبودن یک ماده مغذی برای سلامت مو» و «اثر درمانی مکمل آن در فرد بدون کمبود» ایجاد میکند. بدن برای عملکرد طبیعی به بیوتین نیاز دارد، اما این موضوع بهتنهایی ثابت نمیکند که مصرف دوزهای بالای مکمل بیوتین بتواند هر نوع ریزش مو را درمان کند.
آیا برای تشخیص کمبود بیوتین آزمایش خون لازم است؟
برخلاف فریتین یا برخی شاخصهای آزمایشگاهی دیگر، ارزیابی کمبود بیوتین در همه افراد مبتلا به ریزش مو یک آزمایش روتین و ساده محسوب نمیشود. پزشک معمولاً بر اساس علائم، سابقه پزشکی، رژیم غذایی، داروهای مصرفی و شرایط زمینهای تصمیم میگیرد که آیا احتمال کمبود بیوتین مطرح است یا خیر.
بنابراین، بهتر است بهجای این تصور که هر فرد مبتلا به ریزش مو باید «آزمایش بیوتین» انجام دهد، علت ریزش بهصورت جامع بررسی شود.
زینک یا روی چه نقشی در سلامت مو دارد؟
زینک یک ماده معدنی ضروری است که در بسیاری از فرایندهای بدن، از جمله فعالیت آنزیمها، ساخت پروتئین و DNA، تقسیم سلولی و عملکرد طبیعی سیستم ایمنی نقش دارد.
از آنجا که فولیکول مو بافتی فعال و دارای تقسیم سلولی بالاست، دریافت کافی مواد مغذی برای عملکرد طبیعی آن اهمیت دارد. کمبود زینک میتواند با مشکلات پوستی و ریزش مو همراه باشد.
با این حال، همان اصل درباره زینک نیز صدق میکند: اگر فردی کمبود زینک نداشته باشد، مصرف بیشتر آن الزاماً باعث رشد بیشتر مو نمیشود.
برخی مطالعات سطح پایینتر زینک را در گروههایی از افراد مبتلا به انواع خاصی از ریزش مو گزارش کردهاند. با این حال، نتایج مطالعات در همه انواع ریزش مو یکسان نیست و پایینبودن زینک را نمیتوان علت قطعی هر مورد ریزش مو دانست.
از سوی دیگر، مصرف بیشازحد زینک نیز بیخطر نیست. دریافت طولانیمدت مقادیر زیاد زینک میتواند در جذب مس اختلال ایجاد کند و عوارض دیگری به همراه داشته باشد.
بنابراین، اگر احتمال کمبود زینک مطرح باشد، تصمیم درباره مصرف مکمل بهتر است بر اساس شرایط فرد، رژیم غذایی، ارزیابی پزشکی و در صورت نیاز آزمایشهای مناسب انجام شود.
بیوتین یا زینک؛ کدام یک برای ریزش موی فصلی بهتر است؟
پاسخ درست این نیست که یکی از این دو مکمل همیشه از دیگری بهتر است. انتخاب مکمل باید به علت ریزش مو و وضعیت تغذیهای فرد بستگی داشته باشد.
وضعیت
بیوتین
زینک
کمبود واقعی ماده مغذی
میتواند مفید باشد
میتواند مفید باشد
ریزش موی فصلی بدون کمبود مشخص
شواهد کافی برای مصرف روتین وجود ندارد
شواهد کافی برای مصرف روتین وجود ندارد
مصرف خودسرانه دوز بالا
توصیه نمیشود
توصیه نمیشود
مهمترین نکته ایمنی
تداخل با برخی نتایج آزمایشگاهی
خطر اختلال در جذب مس در مصرف زیاد و طولانیمدت
بنابراین، برای فردی که صرفاً در یک دوره کوتاه از سال کمی افزایش ریزش مو دارد و هیچ نشانهای از کمبود تغذیهای یا بیماری زمینهای ندارد، ممکن است اصلاً نیازی به مکمل وجود نداشته باشد.
اگر کمبود یک ماده مغذی وجود داشته باشد، جبران همان کمبود منطقیتر از مصرف همزمان چند مکمل با دوزهای بالا است.
قبل از مصرف مکمل برای ریزش مو چه بررسی هایی ممکن است لازم باشد؟
برای همه افراد مبتلا به ریزش مو یک نسخه ثابت از آزمایشها وجود ندارد. نوع بررسی باید بر اساس الگوی ریزش، سابقه پزشکی، رژیم غذایی و علائم همراه انتخاب شود.
در ریزش موی منتشر یا طولانیمدت، پزشک ممکن است بر اساس شرایط فرد بررسیهایی مانند موارد زیر را در نظر بگیرد:
شمارش کامل سلولهای خون یا CBC؛
فریتین و بررسی وضعیت آهن؛
آزمایشهای عملکرد تیروئید مانند TSH؛
و در شرایط مناسب، بررسی برخی ریزمغذیها از جمله زینک یا ویتامین D.
این به معنای ضروریبودن همه این آزمایشها برای همه افراد نیست. برای مثال، انتخاب آزمایشها در فردی با رژیم غذایی محدود، خونریزی قاعدگی شدید یا علائم اختلال تیروئید میتواند با فرد دیگری که فقط چند هفته افزایش خفیف ریزش مو داشته متفاوت باشد.
هدف اصلی این است که بهجای مصرف حدسی مکملها، علت احتمالی ریزش مو مشخص شود.
منابع غذایی طبیعی بیوتین و زینک
در بسیاری از افراد، یک رژیم غذایی متنوع میتواند نیاز بدن به این ریزمغذیها را تأمین کند.
منابع غذایی دارای بیوتین
بیوتین در مواد غذایی مختلفی وجود دارد، از جمله:
تخممرغ پخته؛
برخی مغزها و دانهها؛
حبوبات؛
برخی انواع گوشت و ماهی؛
و سیبزمینی شیرین.
منابع غذایی زینک
منابع زینک شامل موارد زیر هستند:
گوشت و سایر منابع حیوانی؛
حبوبات؛
مغزها و دانهها؛
غلات کامل؛
و برخی محصولات لبنی.
اگر رژیم غذایی محدود، حذف گروههای غذایی یا مشکل جذب مواد مغذی وجود داشته باشد، نیاز به ارزیابی دقیقتر بیشتر میشود.
دوز مصرف بیوتین و زینک؛ چرا نباید فقط به عدد روی مکمل توجه کرد؟
یکی از مشکلات رایج در مکملهای مخصوص مو، تفاوت زیاد میان نیاز روزانه بدن و مقدار موجود در برخی محصولات است.
برای بزرگسالان، مقدار دریافت کافی بیوتین حدود ۳۰ میکروگرم در روز در نظر گرفته میشود؛ در حالی که برخی مکملهای زیبایی حاوی چند هزار میکروگرم بیوتین هستند. بالا بودن مقدار یک ماده در مکمل به معنای اثربخشی بیشتر آن برای رشد مو نیست.
در مورد زینک نیز نیاز روزانه بزرگسالان معمولاً بسیار کمتر از دوز موجود در بعضی مکملهای پرقدرت است و مصرف طولانیمدت دوزهای بالا میتواند مشکلساز شود.
به همین دلیل، نمیتوان یک دوز ثابت مانند «۵۰۰۰ میکروگرم بیوتین» یا «۳۰ میلیگرم زینک» را به همه افراد مبتلا به ریزش مو توصیه کرد. دوز مکمل باید بر اساس نیاز واقعی فرد و در صورت لزوم با نظر پزشک یا داروساز انتخاب شود.
نکته مهم درباره بیوتین و آزمایشهای پزشکی
مصرف دوزهای بالای بیوتین میتواند در نتیجه بعضی آزمایشهای آزمایشگاهی اختلال ایجاد کند. این مسئله ممکن است برخی نتایج، از جمله بعضی آزمایشهای هورمونی و تیروئیدی و برخی تستهای تشخیصی دیگر را تحت تأثیر قرار دهد.
اگر مکمل حاوی بیوتین مصرف میکنید و قرار است آزمایش خون انجام دهید، حتماً پزشک و آزمایشگاه را از مصرف آن مطلع کنید. درباره قطع موقت مکمل نیز بهتر است بر اساس نوع آزمایش و نظر پزشک یا آزمایشگاه اقدام شود، نه با یک قانون ثابت برای همه افراد.
عوارض مصرف بیش از حد زینک
مصرف زیاد زینک میتواند باعث علائمی مانند تهوع و ناراحتیهای گوارشی شود. مصرف طولانیمدت مقادیر بالا نیز ممکن است جذب مس را کاهش دهد و به کمبود مس منجر شود.
به همین دلیل، مصرف بیشتر زینک به معنای رشد بیشتر مو نیست و استفاده طولانیمدت از مکملهای پرقدرت بدون دلیل مشخص توصیه نمیشود.
آیا مکمل های ترکیبی مو انتخاب بهتری هستند؟
مکملهای ترکیبی ممکن است برای بعضی افراد مناسب باشند، اما «ترکیبیبودن» یک مکمل بهتنهایی مزیت محسوب نمیشود.
برخی محصولات مخصوص مو حاوی مقادیر بالای چندین ویتامین و ماده معدنی هستند. اگر فرد کمبودی نداشته باشد، دریافت بیشتر این مواد لزوماً باعث رشد بهتر مو نمیشود و در بعضی موارد حتی میتواند مشکلساز باشد.
بهخصوص مکملهای حاوی آهن نباید صرفاً به دلیل ریزش مو و بدون بررسی نیاز فرد مصرف شوند. بهترین مکمل، مکملی نیست که بیشترین تعداد ترکیبات را داشته باشد؛ بلکه محصولی است که در صورت وجود نیاز واقعی، کمبود مشخصی را با دوز مناسب جبران کند.
چه مدت طول میکشد تا اثر اصلاح کمبودهای تغذیهای روی مو دیده شود؟
چرخه رشد مو آهسته است. حتی اگر یک کمبود تغذیهای شناسایی و اصلاح شود، تغییر ظاهری مو معمولاً فوری نیست.
کاهش ریزش ممکن است زودتر از افزایش قابلمشاهده تراکم مو اتفاق بیفتد، اما مشاهده رشد و تغییر محسوس در ظاهر مو میتواند چند ماه زمان ببرد.
به همین دلیل، انتظار نتیجه در چند روز یا چند هفته معمولاً واقعبینانه نیست. از طرف دیگر، اگر ریزش ادامه پیدا کند یا تراکم مو همچنان کاهش یابد، نباید ماهها صرفاً به امید اثر مکمل منتظر ماند؛ ممکن است علت دیگری در میان باشد.
برای ریزش موی فصلی چه کارهایی میتوان انجام داد؟
اگر افزایش ریزش خفیف، منتشر و موقت است، معمولاً مهمترین کار مراقبت مناسب از مو و توجه به سلامت عمومی است.
داشتن رژیم غذایی متعادل و دریافت کافی پروتئین، آهن و سایر مواد مغذی، پرهیز از رژیمهای کاهش وزن بسیار محدودکننده، کاهش آسیبهای ناشی از کشیدن مو و حرارت زیاد و پیگیری تغییرات ریزش در طول زمان میتواند مفید باشد.
همچنین بهتر است فقط بر اساس تعداد موهای دیدهشده در حمام قضاوت نکنید. تغییر در عرض فرق سر، کاهش محسوس حجم دماسبی، عقبرفتن خط رویش یا ایجاد نواحی بدون مو اطلاعات مهمتری درباره تغییر واقعی تراکم مو ارائه میدهند.
چه زمانی برای ریزش مو باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر یکی از شرایط زیر وجود دارد، بهتر است ریزش مو فقط به تغییر فصل نسبت داده نشود:
ریزش شدید یا ادامهدار است؛
تراکم مو بهطور محسوس کاهش پیدا کرده است؛
فرق سر بهتدریج پهنتر میشود؛
خط رویش مو عقب میرود؛
لکههای مشخص بدون مو ایجاد شدهاند؛
پوست سر دچار التهاب، درد، زخم یا پوستهریزی شدید است؛
ریزش مو با علائمی مانند خستگی قابلتوجه، تغییر وزن غیرمنتظره یا سایر علائم عمومی همراه است.
تشخیص زودتر علت ریزش مو میتواند از ماهها مصرف مکملهای غیرضروری و تأخیر در درمان مناسب جلوگیری کند.
جمعبندی؛ آیا برای ریزش موی فصلی مکمل مصرف کنیم؟
ریزش موی فصلی در برخی افراد میتواند بهصورت افزایش موقت ریزش مو دیده شود و مطالعات نیز از وجود تغییرات فصلی در چرخه رشد مو حمایت میکنند. با این حال، هر افزایش ریزش مو در پاییز یا بهار را نباید به تغییر فصل نسبت داد.
بیوتین و زینک هر دو برای عملکرد طبیعی بدن و سلامت مو اهمیت دارند، اما «ضروریبودن» این مواد به معنای مفیدبودن مصرف دوزهای بالای مکمل برای همه افراد نیست. اگر کمبود واقعی وجود داشته باشد، جبران آن میتواند به بهبود وضعیت مو کمک کند؛ اما در نبود کمبود، مصرف خودسرانه مکمل لزوماً ریزش مو را متوقف نمیکند.
اگر برای مراقبت از سلامت مو به دنبال خرید مطمئن مکملهای غذایی، محصولات تقویتکننده مو و اقلام سلامتمحور هستید، حیات داروک، داروخانه آنلاین دکتر شیروئی در کرمانشاه، امکان بررسی و خرید اینترنتی محصولات دارای اصالت را برای شما فراهم کرده است. میتوانید محصولات مورد نیاز خود را از داروخانه آنلاین حیات داروکمشاهده و با اطمینان بیشتری انتخاب کنید.
